”Enerzijds de schilderkunst, anderzijds een maatschappelijke missie”
Sander van der Poel ( Soest- school voor journalstiek Utrecht )

BLARICUM – De feestelijkheden rond haar vijftigste verjaardag zijn net voorbij, merk ik. Het tuinpad van Barbara Houwers oplopend, doet alleen een verdwaalde versiering aan de atelierdeur mij verwijzen naar deze bijzondere gebeurtenis. Met het binnenkort verschijnen van een dvd en boek over haar leven en vijftienjarige carrière als kunstenares, dient de volgende mijlpaal zich aan.

“Sorry voor de broodkruimels, dat krijg je als je aan huis werkt”, verontschuldigt Houwers zich als we aan de eettafel plaatsnemen. Van hieruit is het slechts een paar stappen tot haar atelier. Een werkplek waar enkele weken geleden de grasmaaier nog de dienst uitmaakte. “Die heeft tijdens de verbouwing van de garage tot atelier moeten wijken. Het is keuzes maken”, lacht Houwers.

In het eerste decennium van haar loopbaan als kunstenares koos Houwers voor de mens als prominent element. Terugkijkend is een ontwikkeling zichtbaar waarbij ruimte als thema de persoon steeds verder buiten de kaders van het canvas heeft geduwd. “Portretten veranderden in kleinere mensen die omgeven waren door ruimte en beweging”, zet Houwers deze evolutie uiteen. “Daarbinnen vloeiden diverse ruimtelijke thema’s als ‘de wandeling’. Er kwamen ook vormen in zoals vierkantjes. Ik zocht naar iets wat een vervolg was op de mens, maar ook op het universele. Architectuur, natuur en mens vormden voor mij een logische driehoek.”

Een dergelijk proces vereist experiment. Houwers is hier nooit voor weggelopen. “Sterker nog, er waren dagen dat ik alleen maar uitprobeerde. Een voor de hand liggende stap was vervolgens om de mens uit het schilderij te halen. Het was op dat moment geen toereikend onderwerp meer. Het schilderproces zelf stond nu centraal.”

De vrijgekomen ruimte benutte Houwers om nieuwe materialen in haar schilderijen te verwerken. Belangrijk is hierbij het gebruik van zand, gemengd met kunsthars. “Zand is een schitterend item, terwijl het tegelijkertijd niets is. Iedereen die ik erover spreek, weet wel iets over zand te vertellen. Het is universeel, het symboliseert de bodem onder je voeten, je afkomst. Velen nemen zand mee als herinnering. Erg fascinerend.”

De minuscule korrels verzamelt Houwers op de locatie die in het betreffende werk naar voren komt. Zo gebruikte zij het zand van de oever van het Naardermeer voor een schilderij dat als protest diende tegen het plan een snelweg door dit natuurgebied aan te leggen. “Natuurmonumenten vroeg mij mee te demonstreren door een nacht op een boot te verblijven. Ik kwam op het idee mijn kunstenaarsschap hiermee te combineren.” Zittend op de boot maakte Houwers een impressionistisch schilderij, net als Monet dat deed met zijn Impression, soleil levant. “Enerzijds was het een eerbetoon aan de schilderkunst, anderzijds een maatschappelijke missie ter behoud van de natuur. Kunst als middel om politiek te bedrijven.”

Een andere missie vormt het vastleggen van verschillende geschiedenissen in schilderijen. Recentelijk bezocht Houwers voormalig concentratiekamp Theresienstadt in Tsjechië. Het idee was van ieder concentratiekamp een hoopje zand mee te nemen, om dit vervolgens tot schilderijen te verwerken. Tijdgebrek heeft dit concept echter doorkruist. Het werk naar aanleiding van haar bezoek aan Theresienstadt is wel voltooid, maar bevindt zich in eigen beheer.

Dat experimenten en concepten niet altijd tot succes leiden, weet Houwers dus uit ervaring. Herstelpogingen door middel van deppen of uitvegen levert evenmin altijd het gewenste resultaat op. Het is een overwogen beslissing geweest ook deze situaties op de dvd te zetten die binnenkort over haar leven als kunstenares verschijnt. Houwers op de vuilstort, dus.

De selectie uit vijf jaar filmmateriaal is bedoeld als aanvulling op een boek dat gelijktijdig uitkomt en ontwikkeld werd door reclamebureau Photographics. “Een kunsthistoricus had waarschijnlijk een prachtig verhaal kunnen schrijven, maar dat kan ik zelf op een andere manier ook wel. Belangijker is echter goed te verwoorden wat ik wil uitdragen naar het publiek: mijn thema’s. Dat ik mijn uiterste best doe om die mooi te schilderen, dat zien mensen hopelijk wel.”

Voor de ultieme verbeelding van ruimtelijkheid zal Houwers echter uit moeten wijken naar driedimensionale kunstvormen. “Beeldhouwen is iets wat ik tot nu één keer deed in opdracht van Kodak, dat om een relatiegeschenk vroeg. Wil ik me echt tot beeldhouwwerk kunnen toewijden, dan zullen de kinderen eerst het huis uit moeten zijn. Dat is denk ik over een jaar of vijf.” Houwers veegt nog eenmaal de broodkruimels bij elkaar. “Soms staat het leven mijn passie voor kunst wel eens in de weg.”